OREGANOA: propietateak eta erabilerak

OREGANOA: propietateak eta erabilerak

OREGANOA   Oreganoa edo Origanum vulgare L (Lamiazea) belardi ertz eta sastraketan aurki dezakegun zuhaixka txiki edo landare iraunkorra da. Puja loredunak dira fitoterapian erabiltzen direnak,   karbakrola eta timola bezalako konposatuak dituen olio esentziala bertan baitago kontzentratuen. Topikoki zein ahotik erabil daiteke. Topikoki denean, belar ura konpresa, lozio, pomada zein gargarismo moduan aplika daiteke. Honela erabiltzen denean honako aktibitate ezberdinak izan ditzake: analgesikoa, orbaintzailea, antiseptikoa, antifungikoa. Eta erabilerak berriz, anitzak: azkura, errinitis, otitis, sinusitis,faringitis, odontalgiak, hantura osteoartikularrak, zauriak, ultzerak, dermatomikosiak, intsektuen ziztadak … Ahotik hartzen denean, berriz, aperitibo, digestio laguntzaile, karminatibo, koleretiko, antiespasmodiko eta beherakoaren aurkako bezalako aktibitate gastrointestinala edo espektoratzaile eta antiseptiko bezalako arnas aktibitatea du.Azken kasu honetan bronkitis eta asma kasuetan erabil daiteke. Herri mailako erabileran katarroaren aurkako erremedio gisa erabiltzen da honako nahasketa hau: oregano, ezkai eta erromeroaren aireko zatiak  proportzio berdinean nahastu eta berauen belar ura 9 egunez jarraian hartu. Aitziber Etxeberria Garro. Farmazialaria eta idazlea naiz. Natura,osasuna eta literatura uztartzen saiatzen naiz. 2008. urtean Ukendu Parabotika martxan jarri nuen...
KOKO OLIOA

KOKO OLIOA

KOKO OLIOA Koko olioa koko fresko lehor eta ehotik lortzen da. Birrinduriko koko lehorra hotzean  prentsatzen da koko olioa lortzeko. Hainbat erabilera ditu, bai sukaldean bai edergintzan ere. ERABILERA SUKALDEAN: Koko olioa 25ºC azpitik solidifikatzen den gantz osasungarria da. Ezaugarri honek hainbat errezetetan gelifikatzaile edo esne-gainik erabili gabe solidifikatzaile bezala erabiltzeko aukera ematen digu. Edozein janari motarekin ongi konbinatzen duen usain leun, gozo eta tropikala du. Oliba olioaren antzera,tenperatura altuetan ez da ez oxidatzen ezta toxiko bilakatzen ere, beraz, frijitzeko egokia da elikagaiak bere propietateak hobeto mantentzeaz gain, olio kantitate gutxiago absorbitzen baitu. ERABILERA EDERGINTZAN: Azido lauriko kopuru handia duenez, oso nutritiboa da bai azal eta bai ile lehorrarentzat ere. Koko olioak azalaren deshidratazioa ekidin eta ilearen zuntzak babesten ditu, ileari bolumena eta distira emanaz. Azalaren berotasunarekin urtzen den olio gustagarria da. Nola erabil dezakegu? Gorputzeko olio nutritibo bezala: lehortasunen gainean olio kantitate txiki bat aplikatu. Ilearen tratamendua: punta lehorretan olio kantitate txiki bat jarri, minutu batzuk utzi eta ur epelarekin garbitu. Olio desmakillatzailea: olio pixka bat hartu eta aurpegian masajea eman. Soberakina kotoi baten bitartez kendu. Aitziber Etxeberria Garro. Farmazialaria eta idazlea naiz. Natura,osasuna eta literatura uztartzen saiatzen naiz. 2008. urtean Ukendu Parabotika martxan jarri nuen...
MATCHA,KUKICHA ETA BANCHAREN TE BERDEA

MATCHA,KUKICHA ETA BANCHAREN TE BERDEA

MATCHA,KUKICHA ETA BANCHAREN TE BERDEA Gero eta te mota gehiago ikusten dira gure artean eta askotan hain eskaintza zabalaren artean zein aukeratu ez dakigula geratzen gara. Gaurkoan, Japoniatik datozen 3 te ezberdinen inguruan arituko gara: matcha, kukicha eta bancha. Denen jatorria berbera da: Camelia sinensis edo te berdea. Zeintzuk dira orduan ezberdintasunak? Matcha: te berdearen orri osoa erabiltzen da. Laborantza, bilketa eta lehortze prozesu berezi baten ondoren ehotu eta hauts fin eta berde bat lortzen da. Matcha tearen gaitasun antioxidatzailea eta balio nutrizionala ohiko te berdearenak baina 10 aldiz handiagoak dira: 1 baso matcha = 10 baso te berde Kukicha edo 3 urteko tea: 3 urteko te berdearen adartxo eta zurtoinak moztu eta txigortu ondoren lortzen den tea da. Honek zapore keetu gozoa ematen dio. Ez du teinarik. Bancha tea: te berde landarean 3 urtez iraun duten orriekin osaturiko tea da. Oso aromatikoa da eta txigortuz gero Hojicha tea lortzen da. Banchak baino zapore malteatuagoa du honek. Aitziber Etxeberria Garro. Farmazialaria eta idazlea naiz. Natura,osasuna eta literatura uztartzen saiatzen naiz. 2008. urtean Ukendu Parabotika martxan jarri nuen...
SULFATORIK GABEKO XANPUAK

SULFATORIK GABEKO XANPUAK

SULFATORIK GABEKO XANPUAK Zer dira sulfatorik gabeko xanpuak? Azken boladan sarri galdetu diguzue gai honen inguruan. Xanpu hauek ez dute SLS edo sodio lauril sulfatoa bezalako agente garbitzaile edo surfaktanterik. SLSa molekula apar sortzaile merke eta eraginkorra den arren, buru azala babesteko balio duen geruza lipidikoa ezabatzeko gai ere bada. Geruza babesgarri hau ez edukitzean, ilea errazago lehortu eta kizkurtzen da eta batzuetan zahia ere azal liteke. Zein berezitasun dute sulfatorik gabeko xanpuek? Beste xanpuak baino suabeagoak dira eta apar gutxiago sortzen dute. Hala ere ohiko xanpuek bezain ondo garbitzen dute ilea. Kutikula osorik mantentzen dutenez, ile porotsu edo hondatuentzat aukera ona dira. Zeintzuk dira sulfatorik gabeko xanpuak erabiltzearen abantailak? Ilearen kolorea mantentzen laguntzen du dekolorazio azkarra galaraziz. Buru azaleko alergiak ekiditen dituzte. Ilearen haustura, porositate eta lehortasuna ekiditen dute. Ile zuntza sendoago eta osasungarriago mantentzen laguntzen dute. Aitziber Etxeberria Garro. Farmazialaria eta idazlea naiz. Natura,osasuna eta literatura uztartzen saiatzen naiz. 2008. urtean Ukendu Parabotika martxan jarri nuen...
ASTALIKARDUA: GIBELA BABESTEN DUEN LANDAREA

ASTALIKARDUA: GIBELA BABESTEN DUEN LANDAREA

ASTALIKARDUA: GIBELA BABESTEN DUEN LANDAREA   Silybum marianum da bere latinezko izena eta fruituak dira gibela babesteko propietateak dituztenak. Fruituek silimarina izeneko konposatu bat dute, flabanolignano ezberdinen nahasketa bat da berau. Infusio edo estraktu moduan hartzen dira normalean. Zein kasutan erabiltzen da? Arazo dispeptikoak: Meteorismoa gutxitzen du. Digestio-hodiko tentsioa eta haize-mina arintzen du. Jateko gogoa areagotzen du. Jatorri toxikoa duten gibeleko gaitzetan: Amanita phalloidesen toxinen aurrean besteak beste. Gibeleko hantura kronikoen tratamenduan. Alkoholak, drogek, edo toxinak eragindako zirrosi hepatikoetan. Kontuan izan beharrekoa: Landare segurua da eta ez du arazorik ematen, gutxi batzuetan efektu libragarria izan dezake. Aitziber Etxeberria Garro. Farmazialaria eta idazlea naiz. Natura,osasuna eta literatura uztartzen saiatzen naiz. 2008. urtean Ukendu Parabotika martxan jarri nuen Zumaian....
PREBIOTIKOAK-PROBIOTIKOAK: ZEIN DA ZEIN?

PREBIOTIKOAK-PROBIOTIKOAK: ZEIN DA ZEIN?

PREBIOTIKOAK-PROBIOTIKOAK: ZEIN DA ZEIN?   Sarritan prebiotiko eta probiotikoez hitz egiten dugu, baina zeintzuk dira bakoitzaren ezaugarriak? Hementxe ezberdintasun nabarmenenak. PREBIOTIKOAK:  Zer dira? Digerigarriak ez diren elikadura osagarriak dira: ezin dira urdail-hesteetako traktuaren goi aldean ez hidrolizatuak ez xurgatuak izan. Bakteria batek edo bakteria kopuru jakin batek kolonean selektiboki hartzituak izan behar dute. Mikrobiotaren konposaketa modu positiboan aldatu behar dute. Giza boluntarioetan egiaztatu behar diren osasunarentzat onuragarriak diren efektuak eragin behar dituzte. Zeintzuk erabiltzen dira? Dextrinak: gari eta artoarenak. Fruktanoak: Txikoriaren inulina. Fruktooligosakaridoak (FOS). Oligofruktosak (OFS). PROBIOTIKOAK: Zer dira? Mikroorganismo biziak. Kopuru egokian hartuz gero ostalariaren osasunean onurak eragiten dituzte: Heste eta koloneko hanturaren modulazioan parte hartzen dute. Hesteetako epitelioa babesten dute. Gure hesteetako sistema immunitarioaren aktibitatea modulatzen dute. Zeintzuk erabiltzen dira? Elikagaietan dauden bakteriak: batez ere, hartzituriko esnekietan edo elikadura osagarri liofilizatuetan. Aitziber Etxeberria Garro. Farmazialaria eta idazlea naiz. Natura,osasuna eta literatura uztartzen saiatzen naiz. 2008. urtean Ukendu Parabotika martxan jarri nuen...
POMELO HAZIEN ESTRAKTUA

POMELO HAZIEN ESTRAKTUA

POMELO HAZIEN ESTRAKTUA Pomelo hazien estraktuaren botere eta propietateak 1980 geroztik ezagutzen dira fisiko eta inmunologo ospetsua zen Harich doktorearen ikerketen eskutik. Pomelo hazien estraktu bat hartzeko orduan oso garrantzitsua da pulpa edo zukurik gabeko haziak erabiltzea. Zukuak edo pulpak botika ugarirekin interakzionatzeko gaitasuna baitu. Era berean kontserbatzaile bezala erabiltzen diren triklosana edo benzalkonio kloruroa bezalako desinfektatzaile kimikorik ez izatea hauek warfarina bezalako antikoagulatzaileekin inetrakzionatzen baitute. Zeintzuk dira bere ezaugarriak? Kalterik egiten ez duen produktua da. Ez da toxikoa. Gomendaturiko dosietan albo kalterik ez du. Tratamendu ezberdinetan lagungarri gertatzen da. Zeintzuk dira bere osagarri aktiboak? Flabonoideak: naringina da zapore mikatza ematen diona. C bitamina: Zeintzuk dira pomelo hazien propietateak? Antibiotiko eta antifungikoa: bakteria eta onddo ugarien aurka erabil daiteke eta ez du gure hesteetako floran eragin kaltegarririk. Antioxidatzailea: endekapenezko gaixotasunen prebentzioan erabil daiteke: aterosklerosia, Alzheimerra, … Kardiotoniko eta antitronbotikoa da. Antiinflamatorioa. Antiseptikoa. Aitziber Etxeberria Garro. Farmazialaria eta idazlea naiz. Natura,osasuna eta literatura uztartzen saiatzen naiz. 2008. urtean Ukendu Parabotika martxan jarri nuen...
EROSKETA OSASUNTSUA

EROSKETA OSASUNTSUA

EROSKETA OSASUNTSUA Elikadura gure osasunaren funtsezko oinarria da eta erosketa egiten den unetik hasten da. Zein elikagai aukeratu, nola eta zein kantitatetan erosi erabakitzea ezinbestekoa da elikadura osasuntsu eta orekatua izateko orduan. Erosketa osasuntsua egiterako orduan, funtsezkoa izango da erosketa zerrenda aldatzea elikadura hobetzen hasteko. Dieta osasuntsu bat, erosketa egoki bat egitetik hasten dela pentsatu behar da. Horregatik, produktu freskotan zentratu behar da eta elikagai prozesatuak alde batera utzi. Erosketako orgak fruta, barazkiak, lekaleak, haragia, arraina, arrautzak, fruitu lehorrak, esnekiak … izan behar ditu. Gomendagarria izaten da erosketa zerrenda itxia egitea, beharrezkoak diren elikagaiak bakarrik dituena. Horrela, despentsan eta hozkailuan egon behar ez duten produktuak erostea saihestuko da. Erosketako orga nutrientez beteak dauden eta osasuntsuak diren elikagaiak izan beharko ditu, adibidez: Frutak eta barazkiak: elikadura osasuntsuaren oinarri dira. Garaikoak diren kolore eta mota ezberdinetako fruta eta barazkiekin bete erosketa- orga. Haragia eta arraina: haragi zuria aukeratzea da hoberena. Haragi prozesatuen kontsumoa saihestu. Arrain urdina eta zuria, itsaskiak eta krustazeoak ere aukera egokiak dira. Zereal eta hazi integralak: pasta, arroza eta zereal integralak (oloa, quinoa, espelta, zekalea, kamuta …) erosi. Zuntz kantitate handiagoa dute, asetzen eta apetitua erregulatzen laguntzen dute. Oliba olioa: aukerarik osasuntsuena oliba olioarekin sukaldatzea da. Kontuan izan beharko ditugu gantz osasuntsuak ematen dizkiguten beste elikagai batzuk ere: ahuakatea, haziak (chia, liho, sesamo …), arrain urdinak eta fruitu lehorrak. Fruitu lehorrak: gordinak edo txigortuak daudenak aukeratu, gatzik ez dutenak eta frijiturik ez daudenak. Lekaleak: dilistak, garbantzuak, babarrunak eta ilarrak nutriente eta proteina iturri oso onak dira.   Ainitze Ondarra Dietista-Nutrizionista  ...
PPDa  ETA  ILERAKO TINDAGAIEI ALERGIA

PPDa ETA ILERAKO TINDAGAIEI ALERGIA

PPDa  eta  ILERAKO TINDAGAIEI ALERGIA Gero eta sarriago galdetzen digute ilerako tindagaiek daramaten  PPDak eragindako alergien gainean. PPD siglak parafenilendiamina edo 1,4 diaminobenzeno molekulatik datoz. Industria munduan asko erabiltzen den molekula da dituen propietate onei esker: Toxikotasun urria. Tenperatura altuetan bere egonkortasuna mantentzeko gaitasuna. Jatorriz koloregabea bada ere, oxigenoaren eraginpean kolorea hartzen du. Hori dela eta, industria ezberdinetan oso erabilia da: ehungintza, inprimaketa, fotokopietan, kautxuaren industrian eta kosmetikan. PPDak kolore uniformea lortzea ahalbideratzen du eta ilearen garbiketekin joaten ez denez, kosmetikan, ilerako tindagai iraunkorretan, ehun, azal eta makillaje ilunetarako tindagaietan erabiltzen den ohiko osagaia da. PPDak eragindako alergian ez dute IgE molekulek parte hartzen polen eta beste proteinen alergietan gertatu ohi den bezala, PPDaren kasuan zelulak dira bitartekariak eta kontaktu dermatitisa izaten da sintoma nagusia. Zeintzuk dira PPDarekiko sentsibilizazio arrisku faktoreak? Sustantzi honekin edo antzerako egitura duten sustantziekin ukipen jarrai edo errepikakorra. Lehen aipaturiko industri alor batean tindagai hauekin lan egitea. Bere osagaien artean PPDa daraman tindagairen bat erabiltzea. Henna beltzezko tatuaiak erabiltzea. Henna arbasta batetik lortzen den koloratzaile naturala bada ere, batzuetan beste sustantziekin nahasten da. PPDa lehorketa bizkortzeko, gardentasuna hobetzeko eta hennaren kolore gorria iluntzeko erabiltzen da. Ze produkturekin eman dezake erreakzio gurutzatua PPDak? p-amino taldea duten sustantziekin. Besteak beste: ilerako tindagaiak, PARA taldeaz osaturiko anestesiko lokalak (benzokaina ) eta PABA duten eguzkitarako iragazkiak.   Aitziber Etxeberria Garro. Farmazialaria eta idazlea naiz. Natura,osasuna eta literatura uztartzen saiatzen naiz. 2008. urtean Ukendu Parabotika martxan jarri nuen...
ANTSIETATEA

ANTSIETATEA

ANTSIETATEA Antsietatea erreakzio emozional bat da, gure bizirauteko senaren parte dena; arazoa, erreakzio emozional hau gure egunerokotasunaren zati bilakatzen denean dago. Askotan, zenbait nutrienteren urritasunarekin eta neurotransmisore batzuen produkzio txikiarekin erlazionatzen da. Orduan, nutriente hauen kontsumoa handitzea gomendatzen da: B Bitamina taldea: Nerbio sistemaren funtzionamenduan parte hartzen dute eta nekea, suminkortasuna, urduritasuna, depresioa eta antsietatea gutxitzen ditu. Iturriak: Oloa, fruitu lehorrak (almendrak, intxaurrak, hurrak, kakahueteak …), arroz integrala, arrautzak, hosto berdeko barazkiak. Magnesioa: Giharren erlaxazioan, transmisio neuromuskularrean, odol zirkulazioan eta bihotz taupaden mantentzean parte hartzen du. Iturriak: Hosto berdeko barazkiak, ahuakatea, ekilore eta kalabaza haziak, fruitu lehorrak, babarrunak, dilistak, babak, gari ernamuina, kakaoa (kakaoa >%80). Omega 3: Hormonen oreka izateko, aldartea hobetzeko eta antsietatea saihesteko beharreko gantz azidoa. Gainera, garunaren funtzionamendu egokian parte hartzen du. Iturriak: izokina, hegaluze freskoa, sardinak, chia haziak, liho haziak, kalabaza haziak, oliba olioa. Triptofanoa: Serotonina izeneko neurotransmisorearen aitzindaria den aminoazidoa da. Serotonina, aldartea hobetzearekin erlazionatzen da eta apetituaren kontrolean parte hartzen du. Iturriak: platanoa, oloa, oilaskoa, esnea, gazta, jogurta, arrautzak, kalabaza haziak, kakahueteak. Karbohidrato konplexuak: Mota honetako karbohidratoak, duten indize gluzemiko baxuagatik eta zuntz kantitate altuagatik, odoleko glukosa maila mantentzen laguntzen dute, horrela antsietatea saihestuz. Gainera, aurrez azalduriko serotonina neurotransmisorearen ekoizpenean parte hartzen du. Iturriak: arroz integrala, batata, pasta integrala, babarrunak, dilistak, kinoa, fruitu lehorrak. Proteinak: Giharrak osatzen eta denbora gehiagoz asetuta mantentzen laguntzen dute. Iturriak: oilaskoa, haragi gorria, arraina, arrautzak, esnekiak, babarrunak, dilistak, fruitu lehorrak, tofu, seitan. Ainitze Ondarra Achaga Dietista-Nutrizionista...
KALTZIOA

KALTZIOA

KALTZIOA Kaltzioa gure gorputzarentzat funtsezko mineral bat, hortzen eta hezurren osaketan, odolaren koagulazioan, bihotzeko muskulu- zuntzen erlaxazio eta uzkurduran, nerbio- bulkaden transmisioan, eginkizun hormonaletan, D bitaminaren modu aktibatuaren ekoizpenean eta likidoen garraioan laguntzen baitu. Esnekietan, arrautza gorringoan, aleetan, arrainetan, hosto berdeetako barazkietan, hazietan eta fruitu lehorretan aurkitzen da. Baina, dieta beganoetan bezala, esneki eta arrautzarik kontsumitzen ez bada, kaltzioa beste elikagai batzuetan ere aurkitu daiteke, esate baterako, sojazko edarietan, lekaleetan, brokolian, azan, tofuan, almendretan, kinoan, azalorean eta azalorean. Dieta beganoak, oxalato eta fitatoetan altuak izaten dira (barazki berdeak, intxaurrak eta haziak) eta hauek kaltzioa ondo ez absorbatzea eragiten dute. Hala eta guztiz ere, animali jatorriko proteinetan altuak diren dietekin alderatuta, dieta beganoetan kaltzio gutxiago iraizten da gernuan, beraz, ez dago zertan eskakizunak handitu beharrik. Kaltzioaren urritasunak errakitismoa, hezurren ahultasuna, konbultsioak, jateko gogo eza, hezur- masaren gutxipena, hipertentsioa, osteoporosia, obesitatea, diabetesa eta gaixotasun kardiobaskularrak eragiten ditu. Bere xurgapena okerragoa izaten da alkohol, kafeina, sodio eta proteina asko kontsumitzen duten pertsonetan. Aldiz, kaltzio gehiegi izateak, nahiz eta ez den ohikoena eta normalean denbora luzez gehigarriak hartzeagatik izaten da, giltzurrun- kalkuluak, zenbait ehunen kaltzifikazioa eta bihotzean anormaltasunak eragin ditzake. Eskakizunak handiagoak dira umeetan, haurdun dauden edo bularra ematen duten emakumeetan eta menopausia garaian. Ez da beharrezkoa kaltzio gehigarriak hartzea, ez bada medikuak aholkatuta. Elikadura egokia jarraitzen bada, edo dietista- nutrizionista batek ezarritakoa, ez da gabeziarik pairatzen.   AINITZE ONDARRA ACHAGA Dietista –...
POLENA

POLENA

POLENA Haziak dituzten landareek sortzen dituzten ale mikroskopikoen izen kolektiboa da polena. Landarearen obulua ernalduko du, polen aleak bizpahiru zeluletara murrizturiko izaki maskulinoz osaturik baitaude. Erleek beste animalia askok ez bezala, polenaz elikatzeko gaitasuna dute. Horretarako, argizari abarasketan polena metatu eta berau digerituko duten entzima berezi batzuk gehitzen dizkiote. Ondoren, polen hau ezti geruza batez estaltzen dute, prozesu entzimatikoa anaerobioa, oxigenorik gabea, izan dadin. Aste batzuk pasa ondoren, erlezainek “erlearen ogia” bezala ezagutzen dutena lortzen da, hau da, polen digerigarria. Baldintza hauetan, polenaren proteina  (aminoazido esentzial), gantz, mineral eta oligoelementuak lor ditzakegu. Zer izan behar dugu kontuan polena erosteko orduan? Freskoa izan dadila: polenak urtebete baino gehiago duenean bere propietateen %80 galtzen du. Era askotako kolorea izan dezala: horitik beltz, more eta laranja koloreraino doazen tonuz osaturikoa. Polen freskoa erraz desegiten da ahoan edo ur naturalean. Zein ezaugarri ditu polenak kosmetikan? Ezaugarri nagusia azal akneikoetan eragiten duen onura da, gorputzean A bitamina bilakatzen den karotenoideari esker. Hortaz gain, B,C,D,E eta K bitaminak, mineralak, eta aminoazidoak aurki ditzakegu bere konposaketan. Azal indarge eta zimurtuetan ere oso baliagarria da, suspertzaile indartsua baita. Xaboia egiteko erabil dezakegu? Bai, bi modutara egin dezakegu: Bere horretan: pikorkatua. Ehoturik: kafe ehotzaile bat erabiliz. Kontuan eduki beharrekoa: hobe da polenari alergia dioten pertsonek xaboi hau ez erabiltzea. Aitziber Etxeberria Garro. Farmazialaria eta idazlea naiz. Natura,osasuna eta literatura uztartzen saiatzen naiz. 2008. urtean Ukendu Parabotika martxan jarri nuen...
ERISIMOA (Erysimum officinalis L)

ERISIMOA (Erysimum officinalis L)

ERISIMOA Jatorria Frantziako hegoaldean du landare honek. Bere propietateak direla medio “ abeslarien landarea” bezala ere ezagutzen da. Zurtoina eta hostoak dira terapeutikan erabiltzen diren zatiak.. Zeintzuk dira osagai aktiboak? Glukosinatoak: ahots kordak babestu eta erlaxatzeaz gain, antimikrobiano bezala jokatzen dute. C bitamina: antioxidatzailea. Muzilagoak:  efektu leungarria dute. Taninoak: efektu astringente eta antiseptikoa dute. Flabonoideak: antioxidatzaileak dira. Noiz edo zertarako erabili? Sarritan belar txartzat hartu izan den arren, herri erabileran dezente kontsumitzen den landarea da: ahots korden hanturari aurre egiteko erisimoaren belar-ura hartu izan da. Era berean, eztularen aurkako produktuetan eta eztarria leuntzeko piluletan aurki dezakegu. Jateko ere balio du. Orriek berroen antzeko zapore min eta mikatza dute. Gordinik jan daitezke, entsaladan, edo bestela egosirik. Haziak, berriz, mostaza moduko bat prestatzeko erabil daitezke. Ahots-galerentzat eta arnasketa errazteko ere erabil daiteke. Aitziber Etxeberria Farmazialaria...
GANTZAK

GANTZAK

GANTZAK Lipidoak hormona garrantzitsuen aitzindariak dira; hormona hauek presio arteriala, bihotz taupaden frekuentzia, koagulazioa, erantzun immunologikoak erregulatzen dituzte, nerbio sistema zentralaren parte dira eta zelulen funtzioak eta mintza kontserbatzen dituzte. Gramo bat gantzek 9 Kcal aportatzen ditu, karbohidrato eta proteinek ematen dutenaren bikoitza baino gehiago, horregatik lipidoen errazioak txikiagoak izaten dira. Orokorrean, eguneko kaloria osoen %20-30 gantzak izatea gomendatzen da. Gantz mota ezberdinak daude: Gantz asegabeak: odoleko triglizerido eta kolesterol maila jaisten laguntzen dute. Omega 3 eta 6, monoasegabeak eta poliasegabeak talde honetakoak dira. Adibidez, oliba olioa, ekilore olioa, olibak, ahuakatea, fruitu lehorrak, haziak eta arrain urdinak.   Gantz aseak: kantitate txikiagoan kontsumitu behar dira, 200 mg/eguneko baino gutxiago. Kolesterola talde honetakoa da eta animalia jatorriko elikagaietan bakarrik dago. Hala ere, kolesterol kontsumo moderatuak hormona askoren ekoizpenean laguntzen du, eta zelula guztien horma zelularraren parte dira. Moderazioz kontsumitzen badira, gaixotasun kardiobaskularrak garatzeko arriskurik ez dago. Adibidez, koko olioa, gurina eta haragi gorria.   Trans gantzak: mota honetako lipidoek odoleko kolesterol maila igotzen dute eta hauen kontsumoa saihestu egin behar da. Gaixotasun kardiobaskularrekin erlazionatuta daude. Lipido hidrogenatuak dira, gehienbat gizakiak ekoiztutakoak, gantz begetalak (likidoak) gantz hidrogenatu eta erdi-solidoetan aldatzeko prozesuetan sortzen dira. Adibidez, margarina, gailetak, opilak, gozoak eta frijituak.   Gantzak aliatu egokiak dira, eta orokorrean kalitatezko eta osasuntsuak diren elikagaiak badaude dietan, gantz osasuntsuak kontsumitzeak (bakoitzarentzat egokiak diren kantitateetan) pisu galera erraztu dezake. Fruitu lehorrak adibidez, proteina, zuntz eta grasa osasuntsuen iturri dira. Ikerketetan ikusi denez, gorputz masa indize txikiago batekin erlazionatzen dira, gainera omega 3 eta 6ak dituzte. Oliba olioak zaporea ematen die elikagaiei eta gainera antioxidatzailea da. Ahuakateak gurina baino asetuago uzten duenez, egunean zehar kaloria gutxiago...
ELIKAGAI INTEGRALAK

ELIKAGAI INTEGRALAK

ELIKAGAI INTEGRALAK Ahal den guztietan edo beti elikagai integralak erostea da egokiena, ez kaloria gutxiago dituelako, baizik eta, kalitate hobeagoa, zuntz, bitamina eta mineral gehiago dutelako eta denbora gehiagoz mantentzen gaituztelako aseturik. Elikagaiak integralak badira edo Irin integralarekin eginda badaude, orduan, lehendabiziko osagaia garizko edo beste ale osoko zereal baten irin integrala izango da. Osagai honen atzetik irin normala duela jartzen badu osagaien zerrendan, elikagai hori ez da integrala. Elikagai baten etiketatuan, “zuntzan altua” dela edo “15 zereal” dituela jartzen badu, ez du nahitaez irin integrala edo ale osokoa izango. Osagaien zerrenden integral edo ale osoko hitzak agertu behar dute, benetan integralak diren produktu edo elikagaiak direla jakiteko. Irin integralaren portzentajea gutxienez %70ekoa izatea gomendatzen da. Portzentaje hau txikiagoa bada, produktua ez da integrala, seguruenik beste irin prozesatuak izango dituelako. Irinaren ezaugarriak prozesamenduaren araberakoak izango dira. Prozesatutako garizko irin normala erosten bada (%40-60 integrala), ogi, pasta, gaileta, bizkotxo … askok izaten dutena, ez dugu ia ezer lortuko, kaloria hutsak dira. Aldiz, %80-100an integrala den irina erosten bada, B taldeko bitaminak, manganesoa, magnesioa, kaltzioa, zinka, burdina eta batez ere zuntza aurkituko dugu. Pisu igoera gutxiagorekin, hesteetako osasunaren hobekuntzarekin, 2 motako diabetes eta zenbait minbizi motaren (koloneko minbizia esate baterako)  intzidentzia baxuagoarekin lotuta dago elikagai integralen kontsumoa. Horregatik dietista- nutrizionistak irin integrala eta honekin egindako produktuak gomendatzen ditugu, eta ez produktu prozesatuak, izan ere, elikagai integralak balio nutrizional altua dutelako eta denbora gehiagoz mantentzen gaituztelako asetuta. Ukendu parabotikan kalitate oneko hainbat elikagai %100 integralak aurkitu daitezke, gure dieta eta osasuna hobetu ahal izateko.                                                                                                                                                                Ainitze Ondarra Dietista-...